Stap 3: Verbeelden

1. Wondervraag

Ik stel aan de leerlingenraad een wondervraag over de ideale school en laat hen hierover een tekening maken. Tijdens deze werkvorm gaan de deelnemers creatief aan de slag om hun ideale toekomstbeeld van de school te creëren. In dit toekomstbeeld ligt de nadruk op welbevinden en leren van álle leerlingen en het schoolteam. Bij deze interventie maak ik gebruik van het waarderend principe dat mensen zich graag laten leiden door een positief toekomstbeeld. Dit toekomstbeeld wordt praktisch gemaakt door concrete actiepunten te formuleren (Lammers, van Zundert & te Plate, 2019).  

De wondervraag

Stel: er gebeurt vannacht een wonder. Je komt 's ochtends op onze ideale school waar iedereen zich goed voelt. Teken deze school.

• Teken de zaken waaraan je merkt dat het wonder heeft plaatsgevonden?

• Welke activiteiten onderneem je?

• Wat doe jij anders dan gisteren?

• Wat doen anderen anders?

Elke deelnemer presenteert zijn/haar tekening aan de groep, hierbij lichten zij de belangrijkste elementen over welbevinden en leren van álle leerlingen en welbevinden van het schoolteam toe. We bespreken met elkaar wat opvalt, wat overeenkomsten en verschillen zijn. Ik tracht gemeenschappelijke waarden te ontdekken. 

Verantwoording onderzoeksmethode 

Deze methode stimuleert deelnemers om na te denken over hun ideale school en helpt bij het ontwikkelen van een gezamenlijke visie. Door te tekenen en te vertellen, kan ik verbale als non-verbale aspecten analyseren. De positieve insteek werkt motiverend.

Toch brengt de methode ook uitdagingen met zich mee. De resultaten zijn afhankelijk van de context, waardoor ik ze moeilijk kan veralgemenen naar de hele schoolpopulatie. Ook kan groepsdynamiek ervoor zorgen dat deelnemers zich minder vrij voelen om hun mening te geven, wat kan leiden tot sociaal wenselijke antwoorden.

Kinderen hebben in een groep drie belangrijke behoeften: ze willen erbij horen, invloed uitoefenen en persoonlijke relaties opbouwen. In een positieve groep werken de leden samen aan gezamenlijke doelen en voelen ze zich verantwoordelijk voor elkaar. Ze respecteren elkaars mening en karakter, wat zorgt voor een fijne sfeer, minder ordeproblemen en betere leerresultaten. Zo gaan kinderen met plezier naar school en dat versterkt het leerproces (Schreuder & Messing, 2012).  

De betrouwbaarheid wordt versterkt door de participatieve aanpak. De combinatie van tekeningen, reflectievragen en groepsdiscussie biedt een breed beeld van ideeën en behoeften, al blijft er een risico op subjectieve interpretatie.

Om transparantie te waarborgen, is het belangrijk vooraf duidelijk te maken hoe de verzamelde input wordt gebruikt. Daarnaast is een veilige omgeving belangrijk, waarin deelnemers vrijuit en anoniem kunnen spreken.

Conclusie: behoefteanalyse

Wat leerlingen aangeven dat hen zou helpen bij hun welbevinden en de gekoppelde waarden uit de schoolvisie:

• Regelmatige klasgesprekken met de klasleerkracht over vb. levenslessen (openheid, luisterbereidheid, kwetsbaarheid, vertrouwen, betrokkenheid, kritisch denken)
• Studie buiten als de zon schijnt (vrijheid, verantwoordelijkheid)
• Leerlingen die leerkrachten mogen evalueren (gelijkwaardigheid, openheid)
• Sfeer in de klas: klasplanten of deuren van vaklokalen versieren (creativiteit, levensliefde)
• Een rustlokaal met zetels (veiligheid, kwetsbaarheid, vertrouwen, jezelf kunnen zijn, empathie)
• Groepbindende activiteiten (samenwerken, betrokkenheid, naastenliefde, gelijkwaardigheid, weerbaarheid, empathie)

Figuur 6. Zelfgemaakte grafiek waarden van leerlingen vergeleken met waarden van leerkrachten.

In Figuur 6 lees ik dat de waarden in de ideale school van de leerlingen voor een groot deel overeenkomen met de waarden van de collega's uit stap 2. Betrokkenheid scoort hoog bij collega's en is ook voor leerlingen belangrijk. Waarden als vertrouwen, kwetsbaarheid en empathie komen zowel bij collega's als leerlingen terug. Sommige waarden van leerlingen zoals vrijheid en gelijkwaardigheid zijn niet aanwezig in de resultaten van de collega's.

Goede relaties met leerkrachten vergroten de motivatie, betrokkenheid en sociale vaardigheden van leerlingen (Jennings & Greenberg, 2009). Hattie (2003) stelt dat de interactie tussen de leerkracht en de leerling de grootste invloed heeft op leerprestaties. Een kind kan pas nieuwe leerstof opnemen als het zich veilig voelt. Een fijne groepssfeer zorgt ervoor dat leerlingen beter leren en zich goed voelen. Leerkrachten kunnen hieraan bijdragen door groepsactiviteiten te organiseren, open gesprekken over conflicten te voeren en een inclusieve omgeving te creëren (Trimbos-instituut/Pharos, 2016).

De behoeften van de leerlingen koppel ik terug tijdens een zorgoverleg met directie. We bekijken of een titularisuur in de toekomst kan worden ingevoerd, zodat er ruimte ontstaat voor klasgesprekken. De mogelijkheid van een rustlokaal wordt opnieuw besproken. We willen al een tijdje zo'n lokaal op school inrichten, en hopen er nu werk van te kunnen maken i.s.m. een stagiaire. Ook komen de gouden en zilveren weken vast op de jaarkalender om ruimte te maken voor groepsbinding in alle jaren.  

Om de groepsdynamiek te verbeteren, organiseer ik regelmatig groepsbindende activiteiten. Af en toe maak ik een sociogram om een beeld te krijgen van de verhoudingen binnen de groep. Daarnaast probeer ik een rolmodel te zijn door zelf het goede voorbeeld te geven. Bijvoorbeeld, als een leerling gestrest is, blijf ik zelf rustig om hen te helpen kalmeren.

Een groeikans in mijn praktijk is dat het voor leerlingen niet altijd duidelijk is welk gedrag van hen wordt verwacht. Duidelijke afspraken helpen leerkrachten om ongewenst gedrag te signaleren en aan te pakken. In de toekomst kan tijdens een personeelsvergadering worden nagedacht over de positieve gedragsverwachtingen van leerlingen, die we kunnen uitwerken in affiches voor in de klassen.

2. Input van ouders

Ik wil met deze stap graag input verzamelen over de ervaring van ouders met zorg op onze school. Ik zou ook graag ontdekken of er volgens hen ondersteuning ontbreekt voor hun kind binnen de basiszorg, maar vooral binnen de verhoogde zorg. Deze stap is volgens mij zinvol aangezien leraren profiteren van een goede samenwerking met ouders, omdat dit stress verlaagt en hun professionele status versterkt (Flynn, 2007). Ouderbetrokkenheid in het onderwijs draagt daarnaast bij aan leerprestaties, motivatie en welzijn van kinderen (Breuer et al., 2021).

Eerst heb ik onderstaande vragenlijst in een Smartschoolbericht gestuurd naar een vijftiental ouders van leerlingen die op verschillende vlakken zorg krijgen. Helaas heb ik slechts één reactie ontvangen. Dit kan komen doordat veel ouders weinig tijd hebben om actief met schoolzaken bezig te zijn, ik zie namelijk dat een groot aantal berichten na twee weken nog steeds ongelezen is. Een andere mogelijke reden is dat de vragenlijst niet duidelijk is, misschien door het gebruik van vakjargon.

Verantwoording onderzoeksmethode

Daarom ben ik me gaan verdiepen in literatuur over ouderbetrokkenheid. Hieruit leerde ik dat het betrekken van ouders bij het opstellen van het zorgbeleid hun motivatie vergroot (Breuer et al., 2021). Daarnaast blijkt dat erkenning van hun expertise over hun kind en waardering voor hun inbreng de samenwerking versterkt. Ook zorgt directe en informele communicatie voor meer respons (Flynn, 2007). Op basis hiervan heb ik besloten om ouders mondeling te bevragen tijdens een één-op-één gesprek.

Voor- en nadelen

De mondelinge bevraging bevat relevante vragen voor het verbeteren van het zorgbeleid. Het risico bestaat dat ouders sociaal wenselijke antwoorden geven en moeilijker kritiek durven uiten door minder anonimiteit. 

Wat betreft betrouwbaarheid biedt de directe communicatie de mogelijkheid om door te vragen en onduidelijkheden te verhelderen. Het gebruik van een vaste leidraad helpt om structuur in de gesprekken te behouden. Een nadeel is dat de beperkte steekproefomvang mogelijk geen representatief beeld geeft. 

Het is positief dat ouders worden erkend als ervaringsdeskundigen en dat hun inbreng wordt gewaardeerd. De informele aanpak creëert een veilige omgeving om vrijuit te spreken. Daartegenover staat dat deze methode tijdsintensief is en dat antwoorden subjectief geïnterpreteerd kunnen worden. 

Conclusie: behoefteanalyse

In mijn gesprek met de ouders kwam naar voren dat ze over het algemeen tevreden zijn over de zorgondersteuning. Ze gaven aan dat hun kind goed geholpen wordt tijdens examens met o.a. extra tijd, het gebruik van een computer en de mogelijkheid om in de zorgklas te werken. Ook de communicatie en meldingen via Smartschool en differentiatie in de lessen werden als positief ervaren. Verder merken ze op dat er voldoende tijd wordt genomen voor begeleiding en dat hun kinderen zich gesteund voelen.

Tegelijkertijd wezen ze op enkele aandachtspunten. Ze zouden graag meer ondersteuning krijgen rond leren leren. Ze missen begeleiding voor ouders bij studiemethode. Ze hebben ook nood aan een duidelijke zorgstructuur en een overzicht van zorgmaatregelen. Ze gaven ook aan dat een vast aanspreekpunt binnen de zorg zou helpen om de communicatie te verbeteren.

Er is nood aan meer overlegmomenten en ouders zouden het waarderen als de school sneller contact opneemt bij signalen, i.p.v. te wachten tot er een probleem ontstaat. Sommige ouders voelen zich minder betrokken, zeker als oudercontacten enkel doorgaan bij problemen. Ze ervaren beperkte kansen tot persoonlijk contact. 

Tot slot deden ze enkele suggesties: hulpkaarten zelf laten opstellen, teksten bij examens niet te laat doorsturen, naschoolse begeleiding rond leren leren, ondersteuning bij begrijpend lezen van instructies, naschoolse socio-emotionele begeleiding.

De input van ouders wordt meegenomen in het zorgbeleid. We bekijken tijdens een zorgoverleg of er meer ruimte kan worden gemaakt voor informele oudermomenten met klastitularissen, zodat er ook ruimte is voor een waarderende aanpak. Aan het begin van het schooljaar zal de zorgstructuur duidelijk worden gemaakt tijdens een presentatie. Ook zullen de zorgmaatregelen voor ouders duidelijker worden in Smartschool, vanaf deze meer op punt staan. We bespreken of er ruimte is voor het begeleiden van ouders bij studiemethode en socio-emotionele begeleiding.