Stap 2: Verwonderen

1. Succesinterview - inspiratielijst

Om diversiteit van de personeelsleden in kaart te brengen, zal ik in deze stap succesfactoren, talenten en waarden achterhalen d.m.v. het succesinterview, een methode uit het handboek Waarderend Leren (Van Buurt et al., 2022). De collega's interviewen elkaar in duo's tijdens een personeelsoverleg over zorgacties binnen hun klaspraktijk waar ze fier op zijn. Nadien denken ze na over hun persoonlijke waarden en de waarden uit de schoolvisie die schuilen achter hun acties. Deze waarden worden vezameld in een woordwolk d.m.v. Mentimeter. De zorgacties verzamel ik d.m.v. een online vragenlijst in een  inspiratielijst en deze wordt aan alle collega's digitaal en op papier bezorgd in de leraarskamer. Op deze manier maak ik een transfer van de onderzoeksresultaten naar hun praktijken en verhoog ik de transparantie van het veranderingsproces. Ik hoop dat collega's hiermee worden aangezet om zorgacties van andere collega's uit te testen in hun praktijk.

Met deze werkvorm tracht ik het welzijn van leerkrachten en bijgevolg ook leerlingen aan te spreken. Een positief onderwijsklimaat binnen een school heeft een invloed op het welzijn, werkplezier en de stressbeleving van leerkrachten (Onderwijskennis, 2022). Omgevingsfactoren zoals steun van collega's en leiderschap spelen een belangrijke rol in de veerkracht van leerkrachten. Een positieve werkomgeving draagt bij aan motivatie, wat uiteindelijk het leren en welzijn van leerlingen ten goede komt (Jennings & Greenberg, 2009).

Om deze inspiratiesessie te begeleiden maakte ik een presentatie. Tijdens deze presentatie benadrukte ik de urgentie van welbevinden van leerkrachten, het nut van de inspiratiesessie en het effect hiervan op het welbevinden en leerprestaties van leerlingen. 

Verantwoording onderzoeksmethode

Samenwerken is voor mij ook het uitwisselen van positieve ervaringen, wat aansluit bij de positieve psychologie. Door leerkrachten aan te moedigen dat ze al goed bezig zijn, kan ik hen met deze onderzoeksmethode in hun kracht zetten. Volgens Cann et al. (2021) is het zinvol om ervoor te zorgen dat leraren zich gewaardeerd voelen in hun werk. Bij het begeleiden van veranderprocessen spelen volgens Mars (2023) mogelijkheden tot interactie, waarbij successen gevierd worden, een belangrijke rol.

De acties hierboven sluiten ook aan bij het constructivisme, een leertheorie die zegt dat leren een interactief proces is waarin individuen kennis opbouwen op basis van hun eigen ervaringen en interacties met de wereld. In plaats van kennis passief te ontvangen, is deze werkvorm erop gericht dat leerkrachten leren van elkaar door het uitwisselen van positieve zorgervaringen in hun klaspraktijk.  

Daarentegen kan door uitsluitend te focussen op succeservaringen het risico ontstaan dat problemen over het hoofd worden gezien, waardoor een onvolledig beeld ontstaat. Bij het succesinterview is het belangrijk ervoor te zorgen dat de interviewvragen daadwerkelijk inzicht geven in de factoren die tot succes hebben geleid. Reflectievragen uit de presentatie helpen om de validiteit te verhogen.

Personeelsleden krijgen zelf de regie en bedenken wat ze al bereikt hebben. Door hun psychologisch kapitaal (Steeneveld, 2015) te ontwikkelen tijdens het succesinterview kunnen ze beter omgaan met lastige situaties (veerkracht). Ze hebben meer vertrouwen in hun eigen kunnen (zelf-effectiviteit), meer alternatieven om dingen op te lossen (hoop). Ze leren van hun fouten en krijgen inzicht in wat hun positieve bijdrage aan het proces is (optimisme). Dit maakt de personeelsleden volgens mij meer stressbestendig en productiever, waardoor ook de hun groeimindset kan versterken. 

Data-analyse 

Uit de resultaten van de Mentimeter kon ik ontdekken dat leerkrachten in mijn praktijk voornamelijk belang hechten aan de waarden: betrokkenheid, luisterbereidheid, kwetsbaarheid en vertrouwen. Dit zijn de krachten van mijn team.

De resultaten van de Mentimeter vind je hieronder: 

Hier vind je de inspiratielijst brede basiszorg:

Conclusie

Ik ben tevreden met zowel het verloop als de resultaten van de inspiratiesessie. In de inspiratielijst lees ik enorm veel goede voorbeelden van zorg op school en in de klas. De leerkrachten waren tijdens de sessie enthousiast en deelden met plezier hun positieve ervaringen met elkaar. De richtvragen voor het interview waren voor velen overbodig, omdat de verhalen maar bleven komen. De personeelsleden worden niet afgerekend, maar krijgen handvatten om zichzelf te ontwikkelen. Ze ontdekken dat ze al veel in huis hebben en reeds vele succeservaringen hebben opgedaan. Ook de waarden die gekoppeld werden aan hun acties, sluiten aan bij mijn visie. Zo vind ik het bijvoorbeeld erg belangrijk om te laten weten aan leerlingen dat ik een mens ben met eigen gevoelens en vertel ik af en toe over mijn persoonlijk leven, wat nabijheid en betrokkenheid schept. 

Ik denk dat de sociaal-emotionele ontwikkeling van zowel leerlingen als leerkrachten nog een belangrijk agendapunt is in mijn praktijk. Op dit moment krijgt het te weinig aandacht op de teamagenda. Er is wel één keer per jaar een klassenraad om het welbevinden van de leerlingen te bespreken, maar het welzijn van de collega's komt nauwelijks aan bod. Naar mijn mening wordt er nog niet genoeg samengewerkt aan het welbevinden van iedereen die bij de school betrokken is.

2. Welbevindinges

Welbevindinges is een interactief bordspel, dat leerkrachten helpt om klasgesprekken te voeren rondom het thema welbevinden op school. Ze moeten het bordspel zelf eerst nog personaliseren. Ze maken zelf: 

• Tegenslagkaarten: Wat zijn momenten waarop je je slecht kan voelen op school?
• Kanskaarten: Waarvoor en waarom kom je graag naar school?
• Hulpkaarten: Waar of bij wie kan je hulp zoeken op school als iets niet goed loopt?

Doorheen het spel moeten de leerlingen tegenslagkaarten oplossen met hulp- of kanskaarten. Is er geen geschikte kaart, zoeken ze zelf een oplossing.

Een uitgebreide handleiding van het spel vind je hier:

Verantwoording onderzoeksmethode

Het spel Welbevindinges heeft als voordeel dat het leerlingen actief betrekt bij het welzijnsbeleid van de school. Doordat het in spelvorm wordt aangeboden, verlaagt het de drempel om ervaringen en meningen te delen. Dit levert waardevolle informatie op over knelpunten en mogelijke verbeteringen binnen de school.

Toch zijn er ook nadelen. Leerlingen kunnen door groepsdruk sociaal wenselijke antwoorden geven. Daarnaast is het lastig om de resultaten te generaliseren naar de hele schoolpopulatie.

Om transparantie te waarborgen, is het belangrijk dat ik hen vooraf goed informeer over het gebruik van hun input. Ook ethiek speelt een rol: leerlingen delen mogelijk gevoelige informatie over hun welzijn. Daarom is het belangrijk om een veilige omgeving te creëren en anonimiteit te garanderen.

Analyse data

Conclusie

Wat op school wordt gewaardeerd door deze leerlingen is humor, ontspanning, beweging, interactie, complimenten en creatieve lessen. Hier heeft de leerkracht zeker invloed op. 

Wat opvalt is dat deze leerlingen weinig weet hebben van de Helpende Harten (conflixers), niet snel geneigd zijn hulp te vragen aan het secretriaat of directie. Ook vinden ze hun weg naar de hulplijnen op Smartschool niet gemakkelijk. Veel leerlingen geven aan dat ze regelmatig steun zoeken en vinden bij vrienden tijdens lessen en pauzes. De weg naar de klasleerkracht, vakleerkracht, zorgleerkracht hebben deze leerlingen al wel gevonden en ze zijn ook op de hoogte van de externe partners CLB en VOKAN. 

Een actiepunt voor het zorgbeleid is dus het kenbaar maken van alle partijen waar leerlingen terecht kunnen als ze met iets zitten. Dit zou kunnen met een presentatie aan het begin van het schooljaar of het uithangen van affiches. Dit wordt later besproken tijdens een zorgoverleg zodat dit kan worden meegenomen in het beleid.