Mijn plan

Behoefteanalyse van alle partijen

In Tabel 1 hieronder leest u een behoefteanalyse van alle partijen (personeel, zorgteam, ouders en leerlingen) bekeken vanuit de triade gebaseerd op de signalering.

Tabel 1
Behoefteanalyse

Opmerking. Zelfgemaakte tabel gebaseerd op literatuur over samenwerken en welbevinden op school. Eigen verwerking van persoon, praktijk en theorie van Briner & Dewberry (2007); Hattie (2003, 2018); Jennings & Greenberg (2009); Mars (2023); Onderwijskennis (2022); Steinweg, De Vries & Smit (2021); Struyf (2013); Trimbos-instituut (2016)

Conclusie

Uit de behoefteanalyse komt een nood aan een structureel zorgbeleid binnen de school naar voren. Zowel personeel, zorgteam, ouders als leerlingen verlangen naar duidelijkheid, communicatie en betrokkenheid. Uit de signalering blijkt ook dat de schoolvisie verouderd is. Het is onduidelijk of de kernwaarden nog worden nageleefd en hoe deze vorm krijgen in de praktijk. Leerkrachten geven aan onzekerheid te ervaren over wat er van hen verwacht wordt binnen zorg omdat de taakverdeling onduidelijk is. Dit wordt bevestigd in de praktijk: "Het moet duidelijk zijn welke interventie binnen welke fase van het zorgcontinuüm valt." Ook ouders en leerlingen benoemen het gebrek aan overzicht en communicatie over de zorgwerking. Ze vragen naar duidelijke stappenplannen en aanspreekpunten. Ouders vragen om sneller betrokken te worden en leerlingen geven aan onvoldoende zicht te hebben op de hulpkanalen.

Er wordt een hoge werkdruk ervaren door het zorgteam. Leerkrachten hebben nood aan coaching, training en ondersteuning om hun rol in de basiszorg sterker op te nemen, zodat geen onnodige vragen bij het zorgteam terechtkomen. Tegelijkertijd is er een behoefte aan welzijn en werkbaar werk. Zowel Briner & Dewberry (2007) als Onderwijskennis (2022) tonen aan dat het welzijn van leerkrachten rechtstreeks invloed heeft op de leerprestaties van leerlingen. En Hattie's (2018) visie op collective teacher efficacy geeft aan dat een gedeeld vertrouwen onder leerkrachten leidt tot betere leerresultaten van leerlingen.

Deze analyse onderstreept de nood aan:

• STRUCTUREEL ZORGBELEID
  

• ZORG TERUG AAN DE LEERKRACHT GEVEN
  

• WELZIJN ALS SLEUTEL
  

Met dit onderzoek wil ik werken naar een gedragen visie op zorg waarin iedereen zich competent en betrokken voelt, die vertrekt vanuit gedeelde waarden verbonden aan duidelijke maatregelen. Dit wil ik doen door het zorgbeleid te structureren, verantwoordelijkheden helder af te bakenen en welzijn centraal te stellen.

Het plan

Tabel 2
Het plan voor Doorwerking afgestemd op mijn praktijk

Opmerking. Zelfgemaakte tabel met het plan voor Doorwerking volgens Appreciative Inquiry. 

Verantwoording van het plan

Voor mijn plan in Tabel 2 heb ik gekozen om werkvormen uit vier wetenschappelijk onderbouwde bronnen (zie bijlage hierboven) te selecteren en aan te passen aan mijn praktijk. In deze vier bronnen ontdekte ik een gelijkaardige aanpak voor het uitwerken van een zorgvisie. Alle bronnen hanteren het model van Appreciative Inquiry en stellen praktische werkvormen voor waarin alle betrokkenen binnen de school een stem krijgen. Ik selecteerde deze bronnen, omdat ze elkaar aanvullen en aansluiten bij de positieve psychologie en het holistisch model.

Ik gebruik verschillende participatieve onderzoeksmethoden: vragenlijsten, een spelvorm, het succesinterview, een tekenopdracht en een één-op-ééngesprek. De validiteit vergroot door het combineren van kwalitatieve en kwantitatieve methoden, maar een risico op subjectieve interpretaties blijft. Door een creatieve, speelse aanpak hoop ik toegankelijk de leerlingen en collega's te bereiken, wat aansluit bij mijn leerkrachtenstijl. Deze werkvormen probeer ik op gepaste momenten toe te passen: personeelsvergaderingen, zorgoverlegmomenten, leerlingenraadvergaderingen, oudercontacten... Dit doe ik om de drempel te verlagen, betrouwbare informatie te verzamelen en bias te vermijden. Het bovenstaande weerspiegelt voor mij het principe van samenwerken binnen een gedeelde verantwoordelijkheid. 

Net zoals in de bronnen uit de literatuurstudie, zijn de doelen die ik voor ogen heb met dit plan het bevorderen van welbevinden van zowel leerlingen als personeel. Leerlingen zijn vragende partij voor een positieve, creatieve en humoristische benadering. Ook ouders wensen een meer waarderende benadering tijdens contactmomenten. Het zorgteam vraagt voor een werkdrukvermindering. 

Ook wil ik net zoals Lammers et al. (2019) het waardengedreven handelen versterken binnen de school. Dit wil ik bereiken door de schoolvisie onder de loep te nemen in stap 1, de succeservaringen van collega's uit het succesinterview te koppelen aan waarden in stap 2 en de resultaten van de wondervraag aan leerlingen te koppelen aan waarden in stap 3.

Wat ik meeneem van Lammers et al. (2019) en Mathyssen & Gevaert (2022) is de methode van Appreciative Inquiry die uitgaat van wat werkt. Op het gebied van transparantie zorgt de aanpak met duidelijke stappen en methoden voor helderheid. Mijn plan is positief psychologisch geïnspireerd gebaseerd op Seligmans (2012) werk over welbevinden. Dit wil ik bereiken door de nadruk leggen op krachten en expertise binnen de school. Dit doe ik met de VIA-enquête over de sterktes van het zorgteam in stap 1, het benoemen van succeservaringen van leerkrachten en het ontdekken waarom leerlingen graag naar school komen d.m.v. het Welbevindinges-spel in stap 2 en het benoemen van krachten van de zorg op school tijdens de oudergesprekken in stap 3.

Ik zal net zoals Lammers et al. (2019) en Mathyssen & Gevaert (2022) een actieonderzoek opzetten waarbij alle betrokken partijen mee nadenken. Ik zorg ervoor dat directie, zorgteam, leerkrachten, leerlingen, ouders inspraak krijgen in het zorgbeleid om een groter draagvlak en eigenaarschap te creëren. Dit sluit aan bij het holistisch model. Alle bevraagde betrokkenen zijn vragende partij voor een heldere zorgstructuur en duidelijke communicatie. Ik tracht duidelijkheid te creëren binnen het zorgbeleid door eerst de beginsituatie grondig te onderzoeken, de leerkrachten te laten brainstormen over basis- en verhoogde zorg in stap 1, leerlingen de ideale zorgschool te laten tekenen in stap 2, ouders inspraak te geven in stap 3, collega's acties binnen de verhoogde zorg te laten aanpassen in stap 4. De resultaten worden gedeeld via Smartschool en opgenomen in het schoolreglement zodat er een transfer naar andere praktijken kan plaatsvinden in stap 5.

Ik wil ten slotte de zorg terug aan de leerkracht geven om ervoor te zorgen dat de werkdruk binnen het zorgteam vermindert. Vanuit de waarderende psychologie blijkt dat een positieve benadering en betrokkenheid binnen het onderwijs leerkrachten ondersteunt om zelfstandig invulling te geven aan de brede basiszorg (Cooperrider & Srivastva, 1987). Dit kan ik bereiken door leerkrachten in hun kracht te zetten om de basiszorg op te nemen d.m.v. collective teacher efficacy (zie hieronder). 

Door de bronnen is mijn visie op welbevinden op school versterkt door de idee dat verandering van binnenuit moet komen. Dit kan worden gerealiseerd als de partijen zich herkennen in de waarden van de school, positieve ervaringen kunnen delen en samen aan een toekomstbeeld kunnen werken. Het gaat hierbij niet om opgelegde beleidsveranderingen, maar om het activeren van bestaande krachten en verbinding.

Aanpak: collective teacher efficacy

Om naar een zorgbeleid toe te werken wil ik trachten het team mee te krijgen in het veranderingsproces. Volgens Cann et al. (2021) is het zinvol om ervoor te zorgen dat leraren zich gewaardeerd voelen in hun werk, moet ik hen duidelijk maken waarom de verandering betekenisvol is en moet ik leraren inspraak geven. Bij het begeleiden van veranderprocessen spelen volgens Mars (2023) volgende zaken een rol. Urgentie: het moet duidelijk zijn waarom een verandering noodzakelijk is. Vervolgens een haalbare toekomstvisie om betrokkenen te motiveren en duidelijkheid te scheppen. Een goed voorbereide planning zorgt voor een soepel proces, waarbij successen gevierd mogen worden. Daarnaast is interactie van belang: er moet ruimte zijn voor vragen en onzekerheden. Tot slot speelt leiderschap een rol door o.a. het tonen van voorbeeldgedrag en het erkennen van eigen weerstand. 

In mijn onderzoek wil ik tijdens personeelsvergaderingen samenwerking stimuleren waarbij leren van elkaar en vertrouwen in elkaar centraal staat. Hierdoor tracht ik te vermijden dat zorgvragen te snel bij het zorgteam terecht komen. Ook wil ik de collective teacher efficacy versterken door samen met collega's een zorgvisie uit te werken. Dit gebeurt via een succesinterview waarin we kernwaarden bepalen. Door een bevraging te doen over hun mindset, onderzoek ik of er binnen het team een cultuur van vertrouwen en hoge verwachtingen heerst. Ten slotte geef ik leerkrachten inspraak in de zorgmaatregelen. Het idee van van collective teacher efficacy sluit aan bij het cognitivisme, omdat leraren hun gezamenlijke kennis en inzichten gebruiken om hun onderwijs effectiever te maken.

Ik geloof in een positieve benadering zonder te veel opgelegde regels, waarbij ruimte is voor meningen en inspraak. Tijdens samenwerkingsmomenten wil ik dus bijdragen aan een gevoel van gedragenheid bij alle partijen. Om dit proces goed te begeleiden, richt ik me op verschillende vaardigheden die effectief samenwerken ondersteunen (Rumping et al., 2018):

• Tijdens personeelsvergaderingen let ik erop vakjargon en complexe termen te vermijden, zodat mijn boodschap voor iedereen duidelijk is. Dit doe ik omdat collega's vragende partij zijn voor verduidelijking van de structuur in het zorgbeleid.
• Daarnaast kies ik bewust voor positief geformuleerde taal, waarbij de focus ligt op oplossingen in plaats van problemen. Om collega's te inspireren, deel ik succesverhalen van collega's en schets ik een haalbare toekomstvisie van het zorgbeleid. Dit helpt om motivatie te vergroten en een gedeeld doel voor ogen te houden.
• Door met een open houding en rustige toon te spreken, hoop ik mijn boodschap effectief over te brengen.
• Tijdens groepsopdrachten moedig ik collega's aan om actief naar elkaar te luisteren en gezamenlijk tot een gedeelde mening te komen over de zorgmaatregelen.

Feedback van collega's: data-analyse

Ik heb gevraagd aan de leden van het zorgteam om mijn vaardigheden als procesbegeleider te observeren tijdens de personeelsvergaderingen. Ik heb hen een zelfgemaakte vragenlijst gegeven (Figuur 8), geïnspireerd door bovenstaande literatuur over samenwerken. Ze mochten een score geven op 5 en een toelichting schrijven. 

Op basis van de feedback merk ik dat mijn rol als procesbegeleider positief wordt ervaren. Vooral mijn duidelijke taal, open houding en positieve communicatie worden sterk gewaardeerd. Het doet deugd te zien dat mijn voorbereiding en aanpak bijdragen aan het samenwerkingsproces. Tegelijk zie ik kleine werkpunten, zoals nog meer inzetten op inspraak en aanmoedigen om actief te luisteren. Die neem ik mee als aandachtspunten voor de toekomst, zodat iedereen zich nog meer gehoord en betrokken voelt. 

Figuur 8. Foto van feedback zorgteam op vaardigheden procesbegeleider tijdens personeelsvergaderingen.